ارتودنسی شاخهای تخصصی از دندانپزشکی است که نامرتبی دندانها و ناهماهنگی فک بالا و پایین را اصلاح میکند. با اعمال نیروی ملایم و کنترلشده روی دندانها، آنها بهآرامی در استخوان فک جابهجا میشوند تا در جایگاه درست خود قرار بگیرند و دو فک روی هم بنشینند.
پرسش و پاسخ
سوالات متداول ارتودنسی
پاسخ روشن و بدون اصطلاحات پیچیده به پرسش‌هایی که بیماران بیش از همه از دکتر سپیده باقری می‌پرسند. اگر پاسخ سوال شما اینجا نبود، همکاران ما در واتساپ و تلفن مطب پاسخگو هستند.
سوالی با این عبارت پیدا نشد. می‌توانید پرسش خود را مستقیماً در واتساپ مطب بپرسید.
کلیات ارتودنسی
اگر تازه با ارتودنسی آشنا شده‌اید، از اینجا شروع کنید.
خیر، کشیدن دندان برای ارتودنسی بستگی به شرایط مختلفی دارد و همه بیماران حین ارتودنسی نیازی به کشیدن دندان‌هایشان ندارند.
فواید ارتودنسی تنها محدود به اصلاح ناهنجاریهای دندان و فک نیست؛ بلکه باعث افزایش اعتماد به نفس افراد نیز میشود و برخی مشکلات فانکشنال (جویدن، تلفظ) را نیز برطرف میکند.
متخصص ارتودنسی پس از پایان دوره دکترای عمومی دندانپزشکی، سه سال دیگر بهصورت تماموقت و تنها در زمینه حرکت دادن دندانها و رشد فک آموزش میبیند و مدرک تخصصی میگیرد. طراحی نقشه درمان، پیشبینی مسیر حرکت دندانها و مدیریت موارد پیچیده فکی، دقیقاً همان چیزی است که این دوره برای آن گذرانده میشود.
نشانههای رایجی که ارزش یک جلسه معاینه را دارند:
- شلوغی، کجی یا فاصله بین دندانها
- جلو بودن فک بالا یا پایین نسبت به دیگری
- روی هم ننشستن دندانها هنگام بستن دهان
- صدا دادن یا درد مفصل فک
- گاز گرفتن مکرر لب یا گونه هنگام غذا خوردن
- دشواری در جویدن یا تلفظ برخی حروف
تشخیص قطعی تنها با معاینه بالینی و بررسی عکسهای رادیوگرافی ممکن است.
بله. جایگاه دندانها و فکها مستقیماً بر حالت لبها، نیمرخ صورت و عرض لبخند اثر میگذارد. در بسیاری از درمانها هدف تنها مرتب کردن دندانها نیست، بلکه ایجاد تعادل میان دندان، فک و اجزای صورت است. میزان این تغییر از فردی به فرد دیگر متفاوت است و پیش از شروع درمان برای شما توضیح داده میشود.
ارتودنسی که زیر نظر متخصص و با نیروی کنترلشده انجام شود، درمانی ایمن است. آنچه میتواند آسیبزا باشد، بیتوجهی به بهداشت دهان در طول درمان است که به پوسیدگی و التهاب لثه منجر میشود. رعایت مسواک و نخ دندان و مراجعه منظم، این خطر را تا حد زیادی از بین میبرد.
سن و زمان شروع درمان
اینکه چه زمانی باید شروع کرد، رایج‌ترین نگرانی والدین است.
درمان زودهنگام از سن ۷ تا ۹ سالگی انجام میشود. درمان در دوران نوجوانی معمولاً بین ۱۱ تا ۱۶ سالگی است. درمان در بزرگسالی نیز مخصوص افراد بالای ۲۵ سال است و در هر سنی قابل انجام است.
حدود ۷ سالگی. در این سن دندانهای دائمی جلویی و مولرهای اول رویش کردهاند و متخصص میتواند الگوی رشد فک را ارزیابی کند. این معاینه لزوماً به شروع درمان ختم نمیشود؛ در بسیاری از موارد نتیجه آن تنها پیگیری سالانه تا رسیدن زمان مناسب است.
بله. دندانها در هر سنی قابلیت حرکت دارند و بخش قابل توجهی از بیماران امروز بزرگسال هستند. تنها شرط، سلامت لثه و استخوان نگهدارنده دندان است. در بزرگسالان معمولاً طول درمان کمی بیشتر است و روشهای کمنمود مانند ارتودنسی نامرئی یا براکت سرامیکی محبوبیت بیشتری دارند.
نه همیشه. بخشی از مشکلات — مانند تنگی فک بالا، عادت مکیدن انگشت یا جلو بودن فک پایین — بهتر است در همان دوره دندانهای مخلوط و پیش از افتادن همه دندانهای شیری درمان شوند، چون در آن سن هنوز میتوان رشد فک را هدایت کرد. برای مرتب کردن نهایی دندانها معمولاً تا کامل شدن دندانهای دائمی صبر می‌کنیم.
درمان کوتاه‌مدتی است که در سنین ۷ تا ۱۰ سالگی و پیش از بروز کامل مشکل انجام میشود؛ مثلاً پهن کردن فک بالا برای ایجاد فضا، حفظ فضای دندان شیری که زودتر از موعد کشیده شده، یا اصلاح عادت‌های دهانی. هدف آن ساده‌تر و کوتاه‌تر کردن درمان اصلی در نوجوانی است و گاهی نیاز به کشیدن دندان دائمی را از بین میبرد.
ادامه درمانی که پیش‌تر شروع شده معمولاً بلامانع است، اما بهتر است شروع درمان جدید و عکس‌برداری‌های اولیه به بعد از زایمان موکول شود. تغییرات هورمونی بارداری لثه‌ها را حساس‌تر میکند، بنابراین در این دوره به بهداشت دهان و جلسات کنترل بیشتر توجه میشود. حتماً بارداری خود را به پزشک اطلاع دهید.
انواع درمان‌های ارتودنسی
مقایسه روشهای رایج و اینکه هرکدام برای چه کسی مناسب است.
در ارتودنسی ثابت، براکت‌ها روی دندان چسبانده میشوند و بیمار نمی‌تواند آنها را خارج کند؛ این روش امکان حرکت دقیق تک‌تک دندانها را میدهد و برای بیشتر موارد کاربرد دارد. ارتودنسی متحرک دستگاهی است که بیمار خودش آن را در می‌آورد و بیشتر برای اصلاح‌های ساده، هدایت رشد فک در کودکان یا نگهداری نتیجه درمان استفاده میشود.
در این روش به‌جای براکت، از مجموعه‌ای از پلاک‌های شفاف و قابل برداشتن استفاده میشود که هر یک تا دو هفته تعویض میشوند و دندانها را مرحله‌به‌مرحله جابهجا می‌کنند. برای بزرگسالان و نوجوانانی مناسب است که به ظاهر درمان حساس‌اند و می‌توانند پلاک را روزانه دست‌کم ۲۰ تا ۲۲ ساعت در دهان نگه دارند. موفقیت این روش کاملاً به همکاری بیمار وابسته است.
هر دو دندان را به یک اندازه حرکت می‌دهند و تفاوت اصلی در ظاهر و دوام است. براکت سرامیکی هم‌رنگ دندان و کم‌نمودتر است، اما شکننده‌تر و گران‌تر بوده و در صورت مصرف زیاد چای و قهوه ممکن است کشسان‌های اطراف آن تغییر رنگ دهد. براکت فلزی مقاوم‌تر و کم‌هزینه‌تر است.
براکت دیمون از نوع خودبسته است؛ یعنی سیم با دریچه‌ای روی خود براکت مهار میشود و نیازی به کشسان دور براکت ندارد. نتیجه آن اصطکاک کمتر، جلسات کنترل کوتاه‌تر و در برخی موارد فاصله بیشتر میان جلسات است. انتخاب نوع براکت به شرایط دندان و فک شما بستگی دارد، نه صرفاً به نام تجاری آن.
در این روش براکت‌ها روی سطح داخلی دندانها و رو به زبان نصب میشوند، بنابراین از بیرون دیده نمی‌شوند. کاملاً پنهان بودن مهم‌ترین مزیت آن است؛ در مقابل، هزینه بالاتری دارد و در هفته‌های نخست ممکن است تلفظ برخی حروف کمی تغییر کند تا زبان عادت کند.
این انتخاب پس از معاینه بالینی، بررسی عکسهای رادیوگرافی و قالب دندانها مشخص میشود. عواملی مانند شدت نامرتبی، وضعیت فک، سن، سلامت لثه، بودجه و میزان همکاری شما در تصمیم‌گیری مؤثرند. در جلسه مشاوره، گزینه‌های ممکن به همراه مزایا، مدت و هزینه هرکدام برایتان توضیح داده میشود.
در موارد خفیف تا متوسط بله، نتیجه‌ای قابل مقایسه با ارتودنسی ثابت دارد. اما در موارد پیچیده — مانند چرخش‌های شدید دندان، جابه‌جایی ریشه یا ناهماهنگی‌های اسکلتی فک — ارتودنسی ثابت کنترل دقیق‌تری میدهد و همچنان روش انتخابی است. ضمناً چون پلاک شفاف را بیمار خودش در می‌آورد، بی‌نظمی در استفاده مستقیماً نتیجه را ضعیف میکند.
طول درمان و جلسات
درمان چقدر طول می‌کشد و در این مدت چه اتفاقی می‌افتد.
طول درمان ارتودنسی به عوامل بسیار زیادی وابسته است و از یک الگوی مشخص و ثابت پیروی نمی‌کند. شکل‌گیری و وضعیت دندانها، سرعت جابجایی آنها، و وضعیت لثه و استخوان فک، از عوامل مهم در تعیین طول دوره درمان هستند. به‌طور کلی، درمان ارتودنسی در انواع مختلف آن، از چند ماه تا چندین سال متغیر است.
در ارتودنسی ثابت معمولاً هر ۴ تا ۸ هفته یک‌بار، بسته به مرحله درمان و نوع براکت. در ارتودنسی نامرئی فاصله جلسات معمولاً بیشتر است، چون تعویض پلاک‌ها در خانه انجام میشود. برنامه دقیق مراجعه شما در ابتدای درمان مشخص میشود.
جلسات کنترل معمولاً بین ۱۵ تا ۳۰ دقیقه است. جلسه نصب براکت‌ها طولانی‌تر و حدود یک تا دو ساعت خواهد بود. جلسه اول مشاوره و معاینه نیز زمان بیشتری میگیرد، چون شامل بررسی، عکس‌برداری و توضیح نقشه درمان است.
یک جلسه عقب‌افتاده مشکل بزرگی ایجاد نمی‌کند، اما تکرار آن مستقیماً درمان را طولانی میکند؛ چون سیم یا کشسان پس از مدتی نیروی مؤثر خود را از دست میدهد و دندانها عملاً بی‌حرکت می‌مانند. اگر نمی‌توانید در وقت تعیین‌شده حاضر شوید، هرچه زودتر با مطب تماس بگیرید تا نوبت جایگزین تنظیم شود.
سرعت جابه‌جایی دندان را زیست‌شناسی استخوان تعیین میکند و فشار بیشتر نه‌تنها آن را تندتر نمی‌کند، بلکه به ریشه دندان و استخوان آسیب میزند. آنچه واقعاً درمان را در زمان پیش‌بینی‌شده نگه می‌دارد، حضور منظم در جلسات، استفاده درست از کشسان‌ها و رعایت بهداشت دهان است. روشهای کمکی تسریع درمان تنها در موارد خاص و به تشخیص متخصص کاربرد دارند.
بیشتر بیماران نخستین تغییرات محسوس را طی ۲ تا ۳ ماه اول می‌بینند، چون دندانهای جلو معمولاً زودتر مرتب میشوند. بخش‌های ظریف‌تر درمان — تنظیم نهایی روی هم نشستن دو فک و جایگاه ریشه‌ها — در ماه‌های پایانی انجام میشود و همان مرحله‌ای است که نتیجه را پایدار میکند.
هزینه و بیمه
شفافیت درباره هزینه‌ها، پیش از شروع درمان.
هزینه ارتودنسی به عوامل زیر بستگی دارد: نوع درمان، طول دوره درمان، میزان ناهنجاری، نیاز به درمان‌های جانبی، مراجعه به متخصص ارتودنسی یا دندانپزشک عمومی، نوع مطب یا درمانگاه، پوشش بیمه و انتظارات بیمار از نتیجه درمان.
بله. هزینه درمان یک‌جا دریافت نمیشود؛ بخشی در ابتدای درمان و باقی آن در طول جلسات و متناسب با مدت درمان پرداخت میشود. جزئیات و مبلغ هر قسط در جلسه مشاوره و پیش از شروع درمان بهصورت شفاف به شما اعلام میشود.
بیمه‌های پایه معمولاً ارتودنسی را پوشش نمی‌دهند، اما بسیاری از بیمه‌های تکمیلی سقف مشخصی برای آن در نظر می‌گیرند. میزان پوشش کاملاً به قرارداد بیمه شما بستگی دارد؛ پیش از شروع درمان با بیمه‌گر خود تماس بگیرید. مدارک و فاکتور لازم برای ارائه به بیمه از سوی مطب در اختیار شما قرار میگیرد.
جلسه اول شامل معاینه تخصصی، بررسی وضعیت دندان و فک و ارائه نقشه درمان است و هزینه ویزیت جداگانه‌ای دارد. برای اطلاع از مبلغ به‌روز آن، هنگام گرفتن نوبت با مطب هماهنگ کنید.
عکس‌برداری‌های رادیوگرافی در مرکز تصویربرداری انجام میشود و هزینه آن جداگانه و مستقیماً به همان مرکز پرداخت می‌گردد. درباره ریتینر و سایر موارد جانبی، در جلسه مشاوره دقیقاً مشخص میشود چه چیزی در مبلغ درمان گنجانده شده و چه چیزی جداست، تا هزینه‌ای غیرمنتظره پیش نیاید.
بخش عمده مواد مصرفی ارتودنسی مانند براکت، سیم و پلاک‌های شفاف وارداتی است و قیمت آنها مستقیماً از نرخ ارز تأثیر میگیرد. به همین دلیل تعرفه‌ها در سال‌های اخیر رشد قابل توجهی داشته‌اند و شروع زودتر درمان معمولاً به‌صرفه‌تر است. تعرفه به‌روز درمانها در صفحه هزینه ارتودنسی آمده است.
درد، تغذیه و مراقبت روزانه
زندگی روزمره با براکت؛ آنچه باید بدانید.
نصب براکت‌ها دردناک نیست، اما در سه تا پنج روز اول و همچنین یکی دو روز پس از هر جلسه تنظیم، احساس فشار و حساسیت هنگام جویدن طبیعی است. در این روزها غذای نرم بخورید و در صورت نیاز از مسکن‌های معمول استفاده کنید. این حس به‌سرعت فروکش میکند و در ادامه درمان تکرار نمیشود.
خوراکی‌هایی که براکت را می‌کَنند یا سیم را تغییر شکل می‌دهند:
- مواد سفت مانند آجیل، یخ، ذرت بو داده و نان‌های خشک
- مواد چسبناک مانند سقز، تافی و شکلات‌های چسبنده
- گاز زدن مستقیم به سیب، هویج و ساندویچ‌های سفت (آنها را قاچ کنید)
- نوشابه و آبمیوه‌های شیرین که خطر پوسیدگی دور براکت را بالا می‌برند
باقی رژیم غذایی شما تغییری نمی‌کند؛ تنها لقمه‌ها را کوچک‌تر کنید و با دندانهای عقب بجوید.
بهداشت دهان در دوران ارتودنسی مهم‌ترین وظیفه شماست:
- بعد از هر وعده غذایی مسواک بزنید، دست‌کم سه بار در روز
- مسواک را با زاویه ۴۵ درجه، یک‌بار از بالای براکت و یک‌بار از زیر آن حرکت دهید
- از مسواک بین‌دندانی برای تمیز کردن فضای زیر سیم استفاده کنید
- نخ دندان مخصوص ارتودنسی را شبانه به کار ببرید
- دهان‌شویه فلوراید از مینای اطراف براکت محافظت میکند
نگران نشوید، این اتفاق رایج است. اگر براکت جدا شده روی سیم مانده به آن دست نزنید و سر سیم اذیت‌کننده را با موم ارتودنسی بپوشانید. سپس با مطب تماس بگیرید تا در اولین فرصت ترمیم شود. تا زمان مراجعه غذای نرم بخورید و خودتان سیم را قیچی یا خم نکنید.
خود براکت چنین اثری ندارد، اما اطراف آن محل تجمع پلاک است و اگر تمیز نشود، لکه‌های سفید و پوسیدگی ایجاد میشود که پس از باز کردن براکت‌ها باقی می‌ماند. با مسواک منظم، محدود کردن مواد قندی و استفاده از دهان‌شویه فلوراید، این مشکل کاملاً قابل پیشگیری است.
بله. برای ورزش‌های برخوردی حتماً از محافظ دهانی مخصوص ارتودنسی استفاده کنید تا لب و براکت‌ها آسیب نبینند. نوازندگان سازهای بادی نیز معمولاً پس از چند هفته تمرین به حالت عادی برمی‌گردند؛ موم ارتودنسی در این دوره کمک زیادی میکند.
در هفته‌های اول بله. بافت داخل دهان هنوز به براکت عادت نکرده و ممکن است حساس یا زخم شود. مقداری موم ارتودنسی روی براکت مزاحم بگذارید و با آب نمک ولرم دهان را شست‌وشو دهید. معمولاً پس از دو تا سه هفته این حالت به‌طور کامل برطرف میشود.
بعد از پایان ارتودنسی
حفظ نتیجه درمان، به اندازه خود درمان اهمیت دارد.
ریتینر دستگاهی ثابت یا متحرک است که پس از باز شدن براکت‌ها دندانها را در جایگاه جدید نگه می‌دارد. استخوان و رشته‌های نگهدارنده اطراف دندان چند ماه زمان می‌خواهند تا با موقعیت تازه سازگار شوند؛ ریتینر دقیقاً همان چیزی است که نتیجه درمان را در این دوره حفظ میکند.
در ماه‌های اول بهصورت تماموقت و پس از آن معمولاً تنها هنگام خواب. بسیاری از متخصصان استفاده شبانه در بلندمدت را توصیه می‌کنند، چون دندانها در تمام طول عمر تمایل جزئی به حرکت دارند. برنامه دقیق شما بر اساس نوع درمان تعیین و در پایان کار توضیح داده میشود.
دندانها به‌تدریج به سمت وضعیت قبلی برمی‌گردند. این بازگشت در ماه‌های نخست پس از پایان درمان سریع‌تر است، به‌طوری‌که ممکن است بعد از مدتی ریتینر قدیمی دیگر در دهان جا نشود. در آن صورت باید نگهدارنده جدید ساخته شود و گاهی درمان کوتاهی برای اصلاح مجدد لازم است.
اگر ریتینر طبق برنامه استفاده شود، نتیجه درمان پایدار می‌ماند. تغییرات بسیار جزئی با افزایش سن برای همه افراد — حتی کسانی که ارتودنسی نکرده‌اند — طبیعی است، اما با نگهدارنده این تغییر محسوس نخواهد بود.
بله و در واقع ترتیب درست همین است: نخست ارتودنسی، سپس درمان‌های زیبایی. پس از باز شدن براکت‌ها بهتر است چند هفته صبر کنید تا مینای دندان بازسازی شود، آنگاه برای سفید کردن یا اصلاح فرم دندانها اقدام کنید. اگر چنین برنامه‌ای دارید، از ابتدا به پزشک بگویید تا در طراحی درمان لحاظ شود.
مطب، نوبت‌دهی و جلسه اول
هرچه برای نخستین مراجعه لازم است بدانید.
از طریق فرم رزرو نوبت در همین سایت، تماس تلفنی با مطب یا پیام در واتساپ. اگر فرم آنلاین را پر کنید، همکاران ما برای هماهنگی روز و ساعت با شما تماس می‌گیرند.
اهواز، کیانپارس، خیابان مهر (دانشور) شرقی، ساختمان پزشکان مهر، طبقه ۵. ساعات پذیرش: پنجشنبه‌ها ۱۰ تا ۱۳ و یکشنبه‌ها و سه‌شنبه‌ها ۱۶ تا ۲۰. برای هماهنگی می‌توانید با شماره ۰۶۱۳۳۳۶۱۲۹۰ تماس بگیرید.
در این جلسه دندانها، لثه و نحوه روی هم قرار گرفتن دو فک معاینه میشود، در صورت نیاز عکس‌برداری و قالب‌گیری درخواست می‌گردد و سپس گزینه‌های درمانی، مدت تقریبی و هزینه هرکدام برای شما توضیح داده میشود. تصمیم‌گیری در همان جلسه الزامی نیست.
اگر عکس رادیوگرافی یا سوابق دندانپزشکی اخیر دارید حتماً همراه بیاورید، اما داشتن آن پیش‌شرط مراجعه نیست. در صورت نیاز، پس از معاینه دقیقاً مشخص میشود چه عکس‌هایی لازم است و به کدام مرکز تصویربرداری مراجعه کنید.
برای پرسش‌های کوتاه، واتساپ مطب پاسخگوی شماست. اما تشخیص و ارائه نقشه درمان بدون معاینه حضوری و بررسی عکسهای رادیوگرافی ممکن نیست، بنابراین مشاوره آنلاین جایگزین جلسه حضوری نمیشود.
پاسخ سوال خود را پیدا نکردید؟
هر پرسشی درباره درمان دارید بپرسید؛ پاسخ آن را از خود متخصص ارتودنسی بشنوید.
